Szarotka i inne kwiaty-symbole Szwajcarii

Najbardziej znanym kwiatem Szwajcarii jest szarotka alpejska (niem. Edelweiss, fr. edelweiss) – choć oficjalnie kraj nie ustanowił kwiatu narodowego. Obok niej symbolami szwajcarskich Alp są goryczka (gencjana), różanecznik alpejski, lilia złotogłów i arnika. Wiele z tych roślin jest chronionych – przepisy federalne i kantonalne ograniczają lub zakazują ich zrywania. Poniżej historia, symbolika i miejsca, gdzie można je zobaczyć.

Szarotka – nieoficjalny kwiat Szwajcarii

Szarotka alpejska (Leontopodium nivale subsp. alpinum, często podawana jako Leontopodium alpinum) to niewielka roślina o kwiatostanach otoczonych białymi, wełnistymi liśćmi. Ten „filc” chroni ją przed zimnem, wiatrem i silnym promieniowaniem słonecznym w górach.

Symbolika szarotki

Tradycyjnie szarotka oznacza odwagę, wytrwałość i miłość. W XIX wieku popularne były legendy o młodych mężczyznach, którzy wspinali się po skałach, by zerwać ją dla ukochanej. Dlatego bywa nazywana kwiatem odważnych.

W Szwajcarii szarotkę zobaczysz niemal wszędzie: na pamiątkach, logotypach, haftowanych koszulach noszonych podczas festynów ludowych i w nazwach firm. Stała się skrótem myślowym dla „alpejskiego” i „szwajcarskiego”.

Szarotka a Polska

Dla Polaków szarotka jest równie ważna – to symbol Tatr i Podhala, pojawia się w góralskim zdobnictwie i w odznakach formacji podhalańskich. W Polsce jest gatunkiem ściśle chronionym. Polak mieszkający w Szwajcarii znajdzie więc w szarotce mały, wspólny symbol obu krajów.

Inne kwiaty-symbole Szwajcarii

Goryczka – błękit Alp

Goryczki o intensywnie niebieskich kwiatach (np. goryczka bezłodygowa) to jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków alpejskich łąk. Inna, żółta goryczka, ma gruby korzeń, z którego w Szwajcarii i sąsiednich krajach tradycyjnie wyrabia się gorzki alkohol (Enzian). Wiele gatunków goryczek jest chronionych.

Różanecznik alpejski

Latem całe zbocza powyżej granicy lasu przybierają różowy kolor dzięki różanecznikom alpejskim (Alpenrose). To krzewinka, nie róża – nazwa jest myląca. W tradycji góralskiej różanecznik bywa symbolem gór i domu.

Ochrona alpejskich kwiatów – co wolno, a czego nie

W Szwajcarii ochrona roślin działa na dwóch poziomach:

• federalnym – rozporządzenie o ochronie przyrody i krajobrazu zawiera listę gatunków chronionych w całym kraju;
• kantonalnym – każdy kanton może chronić dodatkowe gatunki i ustalać własne zasady (np. zakaz zrywania, ograniczenie liczby łodyg, ochrona w rezerwatach).

Ponieważ listy i zasady różnią się w zależności od kantonu, najprostsza i najbezpieczniejsza reguła brzmi: nie zrywaj dzikich kwiatów w górach, zwłaszcza szarotek, goryczek, obuwików i lilii. Nie wykopuj też roślin z korzeniami. Za naruszenie przepisów grożą kary.

Zasada turysty: zrób zdjęcie, nie bukiet. Jeśli chcesz mieć szarotkę w domu, kup sadzonkę z uprawy w centrum ogrodniczym – takie rośliny są legalne i dobrze rosną w skalniakach.

Dlaczego te kwiaty są zagrożone?

Główne powody to dawne masowe zrywanie (szarotki były popularną pamiątką), zmiany w użytkowaniu łąk, rozwój infrastruktury turystycznej i zmiany klimatu, które przesuwają strefy roślinności wyżej. Dlatego każdy pojedynczy gest ma znaczenie.

Gdzie zobaczyć kwiaty alpejskie w Szwajcarii?

Ogrody alpejskie

Najpewniejszy sposób, by zobaczyć szarotki i goryczki z bliska, to ogród botaniczny alpejski. Kilka znanych miejsc:

• Alpengarten Schynige Platte (Oberland Berneński) – ogród na wysokości ok. 2000 m, dojazd zabytkową kolejką zębatą z Wilderswil.
• Jardin botanique alpin Flore-Alpe w Champex (Valais) – nad jeziorem Champex, z bogatą kolekcją roślin górskich.
• Jardin alpin La Thomasia w Pont de Nant (Vaud) – kameralny ogród w dolinie u stóp Alp Vaudoises.

Ogrody alpejskie są zwykle otwarte tylko w sezonie letnim – przed wyjazdem sprawdź godziny na ich stronach.

Na szlaku

Szarotki w naturze rosną wysoko, często na trudno dostępnych, wapiennych zboczach. Goryczki i różaneczniki łatwiej spotkać na popularnych szlakach w Valais, Oberlandzie Berneńskim, Gryzonii czy w Szwajcarii Centralnej. Najlepszy okres to zwykle od czerwca do sierpnia, w zależności od wysokości i pogody.

Mieszkasz w Valais? Sprawdź też nasz poradnik kwiaty w Valais i Sion, a jeśli w Gryzonii – kwiaty w Chur i Gryzonii.

Szwajcarskie kwiaty w bukiecie?

Dzikie kwiaty alpejskie nie trafiają do bukietów – są chronione i nie nadają się do cięcia. W kwiaciarniach zobaczysz czasem szarotki z upraw (głównie w doniczkach lub jako element dekoracji) i goryczki doniczkowe. Jeśli chcesz podarować coś „bardzo szwajcarskiego”, możesz:

• wybrać bukiet sezonowy z lokalnych kwiatów – latem w Szwajcarii uprawia się wiele kwiatów polowych (więcej w artykule skąd pochodzą kwiaty w Szwajcarii);
• podarować sadzonkę szarotki do skalniaka;
• dołączyć do bukietu bilecik z motywem szarotki.

Co kwitnie w danym miesiącu w uprawach i kwiaciarniach, sprawdzisz w artykule kwiaty sezonowe w Szwajcarii. A jeśli zastanawiasz się nad bardziej ekologicznym wyborem, przeczytaj o ekologicznych kwiatach w Szwajcarii.

Znaczenie kwiatów alpejskich w skrócie

• Szarotka – odwaga, wytrwałość, miłość, góry.
• Goryczka – głębia, czystość górskiego powietrza; w starych słownikach także „smutek”.
• Różanecznik alpejski – dom, góry, ciepło.
• Lilia złotogłów – elegancja, duma.
• Arnika – zdrowie, siła.

Pełną listę znaczeń ponad 40 kwiatów znajdziesz w naszym słowniku język kwiatów od A do Z.

Inne kwiatowe widowiska w Szwajcarii

Nie tylko wysokie Alpy zachwycają kwiatami. Kilka zjawisk, które warto zobaczyć:

• Krokusy wiosną – gdy śnieg topnieje, łąki na średnich wysokościach pokrywają się fioletem i bielą krokusów.
• Narcyzy nad Montreux – łąki nad Jeziorem Genewskim słyną z dzikich narcyzów, które w maju tworzą białe „śnieżne” połacie. Tu także obowiązuje zasada: podziwiaj, nie zrywaj.
• Łąki kwietne latem – na wielu szlakach w Valais, Gryzonii czy Oberlandzie Berneńskim lipiec to pełnia kwitnienia.
• Ogrody i parki miejskie – w Genewie, Lozannie czy Zurychu ogrody botaniczne prezentują także rośliny alpejskie.

Mieszkasz w okolicy Montreux? Zajrzyj do poradnika kwiaty w Montreux i Vevey.

Szarotka w ogrodzie – jak ją uprawiać?

Jeśli chcesz mieć szarotkę na balkonie lub w skalniaku, kup roślinę z legalnej uprawy w centrum ogrodniczym. Podstawowe zasady:

• słońce – szarotka potrzebuje pełnego słońca;
• przepuszczalne podłoże – piaszczyste lub żwirowe, najlepiej z dodatkiem wapnia;
• umiarkowane podlewanie – nie znosi zastoju wody, zwłaszcza zimą;
• skalniak lub donica – świetnie wygląda między kamieniami;
• bez nawożenia – w naturze rośnie na ubogich glebach.

Szarotka z ogrodu nie będzie tak „wełnista” jak ta z wysokich gór, bo mniej intensywne promieniowanie słoneczne sprawia, że roślina wytwarza mniej srebrzystego owłosienia.

Jak fotografować kwiaty alpejskie z szacunkiem dla przyrody

• zostań na szlaku – deptanie łąk niszczy rośliny i ich siedliska;
• nie odgarniaj i nie zrywaj sąsiednich roślin, by „lepiej wyszło” na zdjęciu;
• uważaj na rezerwaty – w niektórych obszarach obowiązują dodatkowe zakazy;
• nie podawaj dokładnej lokalizacji rzadkich gatunków w mediach społecznościowych – to chroni je przed zbieraczami.

Szarotka jako prezent i pamiątka

Chcesz przywieźć do Polski coś „szwajcarskiego” z motywem szarotki? Zamiast zrywać dziką roślinę, wybierz:

• sadzonkę z uprawy – do skalniaka na działce;
• pamiątki z motywem szarotki – porcelanę, haftowane chusteczki, biżuterię;
• kosmetyki z ekstraktem z szarotki – produkowane z roślin uprawnych.

Pamiętaj też, że przewożenie dzikich, chronionych roślin może być zakazane – również przez granicę.

Szwajcarskie kwiaty w kalendarzu

Kiedy najlepiej wybrać się na kwiatowe wycieczki? Orientacyjnie:

• marzec–kwiecień – krokusy na łąkach w niższych partiach gór, pierwsze kwiaty w ogrodach botanicznych;
• maj – narcyzy na łąkach nad Jeziorem Genewskim, kwitnące sady;
• czerwiec–lipiec – pełnia kwitnienia łąk alpejskich, różaneczniki, goryczki;
• lipiec–sierpień – szarotki na wyższych wysokościach, ogrody alpejskie w pełni sezonu;
• wrzesień – ostatnie kwiaty w górach, jesienne kolory.

Terminy zależą od wysokości, ekspozycji zbocza i pogody w danym roku – przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje u lokalnych biur turystycznych.

Podsumowanie

Szarotka to nieoficjalny symbol Szwajcarii, a goryczka i różanecznik alpejski dopełniają obraz alpejskiej łąki. Wiele z tych roślin jest chronionych – zasady różnią się między kantonami, więc najlepiej po prostu ich nie zrywać. Najpiękniej zobaczysz je latem na szlaku albo w jednym z ogrodów alpejskich.